Listopad zaczyna się od pamięci. Idziemy na cmentarze, zapalamy znicze, wymawiamy imiona tych, których już nie ma. Dla jednych to spokojne wspomnienie. Dla innych – świeża rana, przy której nawet zwykłe „jak się trzymasz?” boli.
Viktor Frankl wiedział o stracie więcej, niż ktokolwiek chciałby wiedzieć. W czasie wojny stracił żonę, rodziców i brata. Mimo to – a może właśnie dlatego – pisał o żałobie bez taniego pocieszenia, ale z nadzieją. Oto trzy jego myśli, które warto mieć przy sobie w tych dniach.
1. Smutek nie jest wrogiem
Smutek spowodowany utratą ukochanej osoby pozwala jej w pewnym sensie dalej żyć (…) smutek sprawi, że będzie obecny.
V.E. Frankl, „Lekarz i dusza”
Często chcemy, żeby smutek jak najszybciej minął – u siebie i u innych. Frankl patrzy inaczej: smutek to forma wierności. Dopóki tęsknię, ten ktoś jest ze mną obecny. Dlatego żałoba nie jest chorobą, którą trzeba jak najszybciej wyleczyć – jest pracą miłości, która potrzebuje czasu i łez.
2. Tego, co było, nikt nie odbierze
To, kim byliśmy, jest najpewniejszą formą bytu.
V.E. Frankl, „Człowiek w poszukiwaniu sensu”
Frankl pisał, że zwykle widzimy tylko „ściernisko przejściowości”, a nie zauważamy pełnych spichrzów przeszłości. Wspólne lata, rozmowy, czułość – one się wydarzyły i to jest nieodwołalne. Śmierć nie może ich wymazać. Nawet krótkie życie – dziecka, które żyło tylko chwilę, małżeństwa, które trwało rok – może być pełne miłości i sensu. Z długości życia nie da się wyciągnąć wniosków o jego wartości.

3. Miłość sięga dalej niż śmierć
Miłość nie ogranicza się do fizycznej powłoki ukochanej osoby.
V.E. Frankl, „Człowiek w poszukiwaniu sensu”
Frankl napisał to w obozie, idąc w kolumnie więźniów i myśląc o żonie. Nie wiedział, czy ona jeszcze żyje – i odkrył, że dla jego miłości to nie ma znaczenia. Zaduszki są dobrym dniem, żeby to sobie przypomnieć: rozmowa z tymi, których kochamy, nie musi się kończyć.

Zobacz nowy odcinek „Chwili z sensem” o żałobie
O tym, jak przeżywać żałobę i jak być przy kimś po stracie, rozmawiamy w najnowszym odcinku „Chwili z sensem”. Usłyszysz w nim między innymi:
- historię lekarza, który dwa lata po śmierci żony przyszedł do Frankla – i jedno pytanie, które wszystko zmieniło,
- co uczeń Frankla, Jay Levinson, zmienił w znanych „etapach żałoby” Kübler-Ross i dlaczego żałoba to nie depresja,
- czym jest „magiczne myślenie” po stracie, o którym pisała Joan Didion,
- czego nie mówić osobie w żałobie – i co zamiast tego naprawdę pomaga.
Obejrzyj cały odcinek: Żałoba: jak odnaleźć sens po stracie? Jeśli ten temat jest Ci bliski, zasubskrybuj nasz kanał – co tydzień nowa rozmowa o tym, jak logoterapia pomaga żyć.
Jeśli straciłaś dziecko

Przygotowaliśmy spotkanie „Nie jesteś sama. Dla mam dzieci utraconych” – nagranie i karty refleksji, do przejścia w swoim tempie, w domu. Znajdziesz je tutaj: Nie jesteś sama.
Jeśli czujesz, że żałoba Cię przytłacza, zapraszamy do poradni Logo Przestrzeni. W kryzysie możesz też zadzwonić pod bezpłatny numer 116 123.
O tym, czy cierpienie może mieć sens, pisaliśmy też w tekście Czy cierpienie uszlachetnia?, a o Kongresie Logoterapii, na którym Jay Levinson mówił o żałobie – we wpisie Siła oporu ducha.
Kasia i Mariusz Marcinkowscy




